Gülizar Biçer Karaca: “Hukukun Üstünlüğünde 117’nci Sıraya Geriledik; AYM Kararları Uygulanmıyor, Cezaevlerinde Hükümlü Sayısı Yüzde 629 Arttı!”

CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca:

- "Türkiye, Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde 2002'de 55’inci sıradayken bugün 117’nci sıraya gerilemiş, Demokrasi Endeksi’nde ise 'hibrit rejim' kategorisine düşürülmüştür."

- "Anayasa'nın 90 ve 153'üncü maddeleri açık olmasına rağmen Can Atalay, Tayfun Kahraman, Osman Kavala ve Selahattin Demirtaş hakkındaki AYM ve AİHM kararları uygulanmamaktadır."

- "2002 yılında 59 bin 512 olan cezaevlerindeki tutuklu ve hükümlü sayısı yüzde 629 artarak 437 bin 337’ye ulaşmış, 12-17 yaş grubundaki 5 bin 121 çocuktan 3 bin 809'u tutuklu olarak cezaevine konulmuştur."

- "Kadına şiddetle mücadelede 9 bin 873 elektronik kelepçe kapasitesinin sadece yüzde 16'sı aktif olarak kullanılırken, koruma altındaki kadınlar katledilmeye devam etmektedir."

Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu’nda gerçekleştirilen Adalet Bakanlığı’nın 2027 Yılı Bütçesi görüşmelerinde söz aldı. Konuşmasında Türkiye'nin uluslararası hukuk ve demokrasi endekslerindeki gerileyişine dikkat çeken Karaca; uygulanmayan AYM ve AİHM kararlarını, cezaevlerindeki aşırı doluluk oranlarını, tutuklu çocukların durumunu, kadına yönelik şiddet ve kelepçe kapasitesindeki zafiyetleri ile hâkim-savcı atamalarındaki liyakat tartışmalarını Komisyon gündemine taşıdı.

CHP Denizli Milletvekili Gülizar Biçer Karaca’nın Komisyonda gerçekleştirdiği konuşma şöyle:

Teşekkür ederim Sayın Başkan. Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım, Sayın Bakan ve Bakanlığın kıymetli bürokratları; ben de sözlerime sizleri saygıyla selamlayarak başlamak istiyorum.

"TÜRKİYE HUKUKUN ÜSTÜNLÜĞÜNDE 117'NCİ SIRAYA GERİLEDİ"

Sayın Bakan, Adalet Bakanlığının 2027 bütçe teklifi yıllardır çözülemeyen dosya birikimi, ağırlaşan cezaevi koşulları, hukukun üstünlüğü göstergelerinde yine gerilere doğru sürüklenen uygulamaların gölgesinde görüşülmeye başlandı. Neden böyle söyledim? Sayın Bakan, 23-26 Martta Gündemar bir araştırma yapmış. "Sizce Türkiye'nin şu anda karşı karşıya kaldığı en önemli sorunlar nedir?" diye sormuşlar. Yüzde 50,33'ü "Ekonomi, işsizlik, enflasyon. İkinci sırada hukuk, adalet sistemi, yargı bağımsızlığı." demiş. Bu yaklaşık iki yıl önce yapılan çalışmalarda 4'üncü sıradaydı ama bugün 2'nci sıraya maalesef yükselmiş durumda. Yine, 2002 yılında Adalet ve Kalkınma Partisinin iktidara geldiği yılda Hukukun Üstünlüğü Endeksi'nde 55'inci sıradaymışız bugün 117'nci sıra. Bunu da düşünmek lazım Sayın Bakan.

Yine, aynı çalışmada 2000'li yılların başında Türkiye seçimli demokrasiler kategorisinde yer alıyormuş. 2008'den sonra gri alanda, 2014'ten sonra da seçimli otokrasi kategorisine düşmüş durumda. The Economist dergisinin bir çalışması var, 2006'dan beri Demokrasi Endeksi diye bir çalışma yapıyor. Türkiye 2006'da 5,70 puanla 88'inci sırada yer alırken, 2025 raporunda 167 ülke arasında 104'üncü sıraya gerileyerek hibrit rejim kategorisine alınmış Sayın Bakan. Hibrit rejimin ne olduğunu tanımlamışlar: "Hibrit rejimler, düzenli seçim hilelerinin yaşandığı ve bu nedenle adil ve özgür demokrasi olmaktan alıkonulan ülkeler." demiş. "Bu ülkeler genellikle bağımsız olmayan yargı organları, yaygın yolsuzluk ve alıkonulan zayıf hukuk devletinin bulunduğu ülkeler." denmiş Sayın Bakan.

"AVRUPA KOMİSYONU RAPORU YARGI VE HAK İHLALLERİNİ ORTAYA KOYUYOR"

Yine, Avrupa Komisyonunun 4 Kasım 2006 tarihinde Türkiye'yle ilgili yargı ve temel haklar faslını incelemiş ve bu konuda Türkiye'nin gerilemeye devam ettiğini tespit etmiş Sayın Bakan, Türk yargı sisteminin işleyiş ve bağımsızlığına yönelik eleştirilerini de yargı bağımsızlığını HSYK'nin yapısı üzerinden eleştirmiş ve yürütmenin yargı üzerindeki etkisini ifade etmiş. Yargısal güvencelerde hâkim ve savcı atamaları, yer değiştirme ve disiplin süreçleri denmiş ve bu bağlamda da hâkimlerin coğrafi güvence koşulunun hâlâ yerine getirilmediğini hatırlatmak isterim.

Yine, aynı raporda muhalefet ve seçilmiş yetkililer faslı var. Seçilmiş yetkililere, muhalif figürlere, siyasi aktivistlere, sivil toplum ve iş dünyası temsilcilerine, gazetecilere ve diğer kişilere yönelik gözaltı, tutuklama ve suçlamaların bulunduğu bir kategori olduğu ifade edilmiş. Yine, medya üzerindeki baskılar, sivil toplum üzerindeki baskılar derken bu liste uzamış, gitmiş ve maalesef Türkiye'nin bugün bulunduğu noktada yargı adına, adalet adına çok da iç açıcı bir konumda olmadığını ifade etmek isterim.

"86 MİLYONUN ADALET BAKANIYSANIZ CAN ATALAY VE TAYFUN KAHRAMAN NEDEN CEZAEVİNDE?"

Yine, o aynı çalışmada Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kararlarının tam uygulanmaması eleştirilmiş Sayın Bakan. Siz de demiştiniz ki: "86 milyonun Adalet Bakanı olacağım." Şimdi ben size sormak isterim: Anayasa’nın 90'ıncı ve 153'üncü maddesi ortada iken Hatay'ın seçilmiş Milletvekili Can Atalay için Anayasa Mahkemesi 3 kez üst üste karar vermiş olmasına rağmen hâlâ bu kararların uygulanmamasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Sayın Tayfun Kahraman benzer durumda, Anayasa Mahkemesi Büyük Genel Kurulunda ihlal kararı tekrarlandı, hâlâ cezaevinde ve kararlar uygulanmıyor. Sayın Kavala için aynı durum söz konusu, Sayın Demirtaş için aynı durum söz konusu. Sayın Bakan, şimdi sormak istiyorum, bunlar bu cezaevinde Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına rağmen Anayasa’nın 90 ve 153'üncü maddesi ortada iken 86 milyonun Adalet Bakanı olarak bunların Adalet Bakanı değil misiniz? Bu konuya da cevap istiyorum. Sayın Bakan, yargının bağımsızlığı mahkeme kararlarının uygulanmasıyla ve mahkeme kararlarına uyulmasıyla da ölçülmelidir. O nedenle, AYM ve AİHM kararlarının ölçüsü, uygulama ölçüsü siyasi memnuniyet olmamalıdır.

"2002'DEN BUGÜNE CEZAEVİ NÜFUSU YÜZDE 629 ARTTI"

Sayın Bakan, sabahki konuşmanızı dikkatle dinledim ve altını da çizerek çalıştım. "Ceza infaz güvenliği ve insan onurunu gözetirken hükümlülerin topluma yeniden kazandırılmasını esas alıyoruz." dediniz, yine, birçok sizden önceki Bakanlar bütün çalışmalarını 2002 ve 2026'da değerlendirdiler hatta bir Bakan sunuşunda 1951'e kadar gitti, ben de milattan önceye gitmeden sizin 2002 yılınız ile bugünü karşılaştırmak isterim: Sayın Bakan, 2002 yılında yani iktidara geldiğinizde cezaevinde 59.512 toplam hükümlü ve tutuklu varmış, bugün 437.337, yüzde 629 artış varmış. Peki, bu artış karşısında cezaevlerinin durumu ne? Maalesef, bütün arkadaşlarımızın da ifade ettiği gibi, cezaevlerinin durumu hiç de iç açıcı değil. Hâl böyleyken Sayın Bakan Bakanlığınızın bütçesi düşüyor ve bu düşüşü kabul etmek de çok mümkün değil.

"TASARRUF GEREKÇESİYLE REHABİLİTASYON ÖDENEKLERİ KISILIYOR"

Tasarruf gerekçesiyle kısıtlanan rehabilitasyon ve eğitim uygulamalarınız var Sayın Bakan. 2026 Performans Programı'nızda denetimli serbestlikte meslek kurslarının tasarruf tedbirleriyle azaltıldığı açıkça kabul edilmiş, 2027'de kurs hedefi 700'den 660'a düşürülmüş, yine, İşyurtları Kurumu 2025 faaliyet raporunda atölye ve nitelikli personel yetersizliğinden bahsediyor. Buna rağmen atölye yapımı için 187,89 milyon para ayrılmış iken 92,53 milyon lirası harcanmış, ödeneğin yüzde 50'sinden fazlası harcanamamış; neden Sayın Bakan?

"5 BİNİ AŞKIN ÇOCUK CEZAEVİNDE, 3 BİN 809'U TUTUKLU"

Yine, dediniz ki... Çocuk Koruma Kanunu'ndaki düzenlemeler, çocukların korunması, rehabilitasyonu, topluma kazandırılmasından bahsettiniz. Ben de Ceza ve Tevkifevilei Genel Müdürlüğünün sitesine baktım, 2 Kasım 2026 itibarıyla 12-17 yaş grubu arasında 5.121 çocuk cezaevinde bulunuyor, bunun 3.809'u tutuklu Sayın Bakan. Bu kadar çok tutuklu çocuğun cezaevinde olması konusunda sizin düşüncelerinizi de merak ediyorum. Çocuk dostu adalet sisteminden bahsediyorsunuz, çocuk dostu adalet sistemi sadece işte duvarların boyasının renginin değiştirilmesiyle sağlanmıyor, çocuk dostu adalet sistemi sadece adı değiştirilmekle de sağlanmıyor Sayın Bakan. Nitelikli avukat, gereksiz tekrarları önleyen görüşme, güvenli bekleme alanları, uygun iletişim desteği ve görüşünün kararları nasıl etkileyeceğinin de çocuklara anlatılması, aktarılmasını sağlamak ve bununla ilgili birçok hazırlığım da var. Bunu bir rapor hâlinde ve bir talep hâlinde de size ileteceğim Sayın Bakan.

Evet, cezaevlerindeki hapsedilme oranının en yüksek olduğu ülkelerden biriyiz. Bu övünülecek bir şey değil. Öncelikle, cezaevlerindeki... Önce suçun önlenmesi, cezaevinde süresi tamamlandıktan sonra yeniden suç işleme oranında ne kadar bir engelleme, ne kadar bir düşüşe sebebiyet sağladınız? Bunun da verilerini umarım sorularımıza yanıt olarak verebilirsiniz.

"HÂKİM VE SAVCI ATAMALARINDAKİ 70 KİŞİLİK TORPİL İDDİASI ARAŞTIRILACAK MI?"

Yine, Sayın Bakan, konuşmanızda "Bu hâkim ve savcı atamalarında liyakat önemli." demiştiniz ve hâkim ve savcı atamalarında liyakatin ve mesleki başarının daha güçlü karşılık bulduğu, hakkaniyet ve öngörünün güçlendiği bir atama yılı temennisinde bulunmuştunuz. Ankara 2 No.lu Baro Başkanı Gökhan Ağdemir'in torpil iddiası konusunda ne düşünüyorsunuz? İddia ettiği gibi, 70 avukatı onun talebiyle ve referansıyla hâkim ve savcı olarak atandı mı ya da atanan 70 kişinin atamalarında bir hukuksuzluk bulunup bulunmadığı konusunda bir çalışmanız olacak mı diye sormak isterim.

"ELEKTRONİK KELEPÇELERİN SADECE YÜZDE 16'SI AKTİF"

Kadınlar konusuna değindiniz, kadına şiddetle ilgili mücadeleden bahsettiniz ama Sayın Bakan, 9.873 elektronik kelepçe kapasitesi olmasına rağmen sadece yüzde 16'sının aktif olduğu yine sizin kayıtlarınızda ve bilgi edinme başvurusu kapsamında verilen sonuçlarda var Sayın Bakan. Yine, koruma altında öldürülen, katledilen kadınlar var. 2024 3 Aralıkta sizden önceki Sayın Bakan bir açıklama yaptı ve "Bugüne kadar 131 kadın tedbir kararına rağmen öldürüldü." dedi ama 2024 3 Aralıktan sonra 2025 ve 2026'nın bu ayına kadar koruma altında iken katledilen kadın sayısına ilişkin bir veriyi Bakanlığınızın sitesinde göremiyoruz, bu konuda da şeffaflığı esas alarak açıklamanızı bekliyoruz. Ama Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu'nun bu konuda bir çalışması var. Tespit edebildiği kadarıyla 2025'te 23, 2026 Hazirana kadar 8 kadın koruma ve tedbir kararına rağmen katledilmiş durumda.

"GÖZALTINDAKİ TAKASBANK GENEL MÜDÜRÜ KENDİ İSTEĞİYLE İSTİFA EDİYOR"

Sayın Bakan, son olarak, TAKASBANK Genel Müdürü gözaltında. Bugün öğrendik ki Türk Telekom Yönetim Kurulu üyesiymiş. Yani bu kendi isteğiyle istifa etti Sayın Bakan. Bu anlamda da bu kişilerin bu makamlarda hâlâ devam ediyor olması ve kendi isteğiyle istifa ediyor olması da gerçekten kabul edilebilecek bir durum değildir.